O da ilk növbədə türk xalqının və Türkiyənin maraqlarını nəzərə alacaq
Artıq qurulmuş bir dövləti federasiyaya çevirmək doğru addım sayılmaz
Sözügedən alternativlərdən biri Türkiyə ilə ittifaq qurmaq, hətta Türkiyəyə birləşmək ehtimalıdır
TDT-də təmsilə və tamhüquqlu üzv olmağa yönəlmiş addımlara davam ediləcək
Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətində Tufan Erhürmanın prezident seçilməsi ilə bölgədə siyasi vəziyyət yenidən diqqət mərkəzinə gəlib. Erhürman, uzun müddətdir müzakirə olunan Kofi Annan planı və federasiya modeli ilə əlaqəli mövqeyi ilə tanınır. Lakin hazırkı geosiyasi reallıqlar və Türkiyə ilə sıx bağlılıq, Yunanıstanın arzuları Şimali Kiprin gələcəyinə dair məsələləri mürəkkəbləşdirir. Eyni zamanda, Türk Dövlətləri Təşkilatındakı mövqe də Şimali Kipr üçün əsas prioritetlərdən hesab olunur.Regionda müxtəlif siyasi və diplomatik alternativlər gündəmdədir və Tufan Erhürmanın rəhbərliyi altında bu proseslərin necə inkişaf edəcəyi maraqla izlənir.
Keçmiş kontr-admiral, İstanbul Topqapı Universitetinin dossenti, dr.Cihat Yaycı Sherg.az-ın suallarını cavablayıb:
-Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin yeni prezidenti Tufan Erhürman federasiya sistemini ddəstəkləməsi ilə tanınan bir şəxsdir. Mövcud vəziyyətdə Türkiyə ilə münasibətlər necə olacaq?
-Əslində prezidentin kim olması o qədər də önəmli deyil. Çünki Türkiyə Cümhuriyyəti orada zəmanətçi dövlətdir və iki dövlətin də mövcudluğunun əsasında bir həllin tərəfdarıdır. Artıq qurulmuş bir dövləti federasiyaya çevirmək doğru addım sayılmaz. Elə Tufan Erhürman da bildirib ki, Türkiyə Cümhuriyyəti ilə məsləhətləşmədən heç bir addım atmayacağaq. Bu da onu göstərir ki, Türkiyənin siyasəti nədirsə, o da onu tətbiq edəcək. Bir prezidentin onsuz da təkbaşına belə bir qərar verməsi mümkün deyil. Lozanna müqaviləsinin 16-cı maddəsi Türkiyəni Kipr məsələsində zəmanətçi edən hüquqi bəndlərdən biridir. Bu maddə qüvvədə olduğu müddətcə, Kiprdə Türkiyə Cümhuriyyətinin mövcudluğu davam edəcəkdir.
-Devlet Bahçeli Tufan Erhürmana və seçkilərlə bağlı çağırışını necə qiymətləndirirsiniz?
-Demokratik seçki keçirilib və bu seçkiyə hörmətlə yanaşmaq lazımdır. Ancaq Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin gələcəyi ilə bağlı bir neçə alternativ var. Sözügedən alternativlərdən biri Türkiyə ilə ittifaq qurmaq, hətta Türkiyəyə birləşmək ehtimalıdır. Bu hər zaman masada olan bir seçimdir və danışılması heç də təəccüblü deyil.
Sabiq Prezident Ersin Tatar bundan sonra nə edəcək?
-Ersin Tatar öz vəzifəsini yerinə yetirib və demokratik seçkilər nəticəsində prezidentliyi Tufan Erhürmana təhvil verəcəkdir. Bundan sonra aktiv siyasətdə hansı mövqedə yer alacağı isə onun özü və üzvü olduğu siyasi partiyanın qərarlarından asılı olacaq.
-Yunanıstanın aktivləşdiyinə dair söyləntilər var. Hansısa təxribat ola bilərmi?
-Yunanıstanın tarixən məqsədi hər zaman Kipr adasını özünə birləşdirmək və adanı türksüz hala gətirmək olub. Onlar 1790-cı illərdən bəri bu niyyətlərindən əl çəkməyiblər. Lakin bu xəyallar heç vaxt reallaşmayacaq. Keçmişdə də federasiya tərəfdarları prezident seçilib, amma vəziyyət dəyişməyib. Tufan Erhürman da Yunanıstanın adamı deyil, nəticədə o da bir türkdür. O da ilk növbədə türk xalqının və Türkiyənin maraqlarını nəzərə alacaq.
-Yeni prezidentin hakimiyyətə gəlməsi TDT ilə münasibətlərə necə təsir edəcək?
-Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti indiyə qədər əldə etdiyi diplomatik uğurları davam etdirəcək. Yəni TDT-də təmsilə və gələcəkdə tamhüquqlu üzv olmağa yönəlmiş addımlar atılmağa davam ediləcək. Türk Dövlətləri Təşkilatının Aralıq dənizinə çıxışı olan iki ada dövləti var: biri Türkiyə, digəri isə Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətidir. Bu baxımdan da TDT üçün Şimali Kiprin geosiyasi əhəmiyyəti çox böyükdür.
