Xəbər verdiyimiz kimi, 2015-ci il avqust ayının 25-də ‘Meydan TV’-nin veb-səhifəsində rus dilində ‘Таинственная компания за короткий срок выиграла более 120 тендеров’ (‘Gizli Şirkət 120-dən artıq tenderə qalib gəlib’) sərlövhəli məqalə çap edilib. Eyni tarixdə eyni məzmun və başlıq altında, amma məqalənin ingilis dilli versiyası ‘the Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP)’ veb-səhifəsində çap olunmuşdur. Həmin məqalədə iqtisadçı alim Vüqar Bayramovun onlara müsahibə verdiyi bildirilirdi. Azərbaycanlı alim OCCRP tərəfindən onunla bu mübahisə ilə bağlı əlaqənin saxlanılmadığını bildirmişdi. Bəlli olub ki, OCCRP Vüqar Bayramovun 8 ay öncə "Üç nöqtə” qəzetinə müsahibəsinin səs yazısındakı firkiləri tamamən kontekstdən çıxararaq və özlərindən Azərbaycanın əlehinə fikirələr uydurub əlavə edərək qərəzli məqalə hazırlayıblar. Vüqar Bayramovun OCCRP və Meydan TV-nin necə ifşa edilməsi haqda SİA-ya verdiyi müsahibəni təqdim edirik.
- Vüqar müəllim, nələr baş verir? Mətbuatda gedən məlumatlara görə, OCCRP-nin Azərbaycana qarşı fəaliyyətlərini ifşa etdiyinizə görə onlar tərəfindən sizə təhdidlər olub?
- Tamamilə doğrudur, avqustun 29-da OCCRP-nin redaktoru Drev Sullivandan təhdidedici məktub aldıq. Elektron məktubda İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzi (İSİM) və sözügedən mərkəz rəhbərliyinin maraqlı personaj olmaları, bu təşkilatın hökumətlə əlaqələri araşdırılacağı və bunun ictimailəşdirəcəyi qeyd olunurdu. Həmçinin emaildə qeyd olunur ki, bu istiqamətdə xüsusi araşdırmaçı da artıq fəaliyyət göstərir. Sözügedən təhdid məktubunda həm də mənim sosial şəbəkədə yaydığım statusun yığışdırılması "tələb edilirdi”. Nə qədər qəribə görsənsə də o hətta məni jurnalistləri təhdid etməkdə ittiham etdi. Göründüyü kimi, özünu guya ədalətin yanında olduğunu bəyan edən təşkilat ifşa olunduğunu hiss edəndən sonra hətta təzyiq dili ilə bizimlə danışmağa cəhd göstərdi. Biz isə təbii ki, cavab olaraq həmin layihənin redaktoruna bildirdik ki, bizimlə heç kim təhdid dilində danışa bilməz və biz heç bir rəyimizdən geri çəkilməyəcəyik. Onlar bizə bazarlıq təklif etdi ki, biz rəylərimizi silək və onlar da mənim məqalədəki "fikirlərimi” silsinlər və köhnə müsahibəni yaymasınlar. Təbii ki, biz həmin müsahibənin yayımlanmasında onlardan daha çox maraqli olduğumuzdan bildirdik ki, "Üç Nöqtə” qəzetinə verilən müsahibəmi yayın. Çünki bu artıq onların tam ifşası idi. Müsahibədə onların mənim adımdan uydurduqları "fikirlər” yox idi.
- Bundan sonra OCCRP-in Sizin 8 ay öncə yerli mətbuata verdiyiniz ümumi tenderlər ilə bağlı müsahibənizi Meydan TV yaydı və əslində bununla da tam ifşa olundular...
- Düzdür. Qeyd etdiyim ki, biz bu köhnə müsahibənin yayılmasında maraqlıydıq- baxmayaraq ki, bu başqa qəzet üçün verilib. Çünki OCCRP-nin təqdim etdiyi yazıda olan, ancaq müsahibənin səs yazısında olmayan, Azərbaycana qarşı kəskin fikirlərin məhz qara piarda maraqlı olan layihə əməkdaşları tərəfindən öz təxəyyüllərinə münasib olaraq yazılmasını bir daha göstərir. Azərbaycan üçün "qara piar” məqsədi daşıyan cümlələrin yazıda uydurulması onu göstərir ki, OCCRP belə tədqiqatlarda səmimi deyil və əsas məqsədi necə gəldi ölkəmizə qara yaxmaqdır. Lap öncədən qeyd etdiyimiz kimi, bu layihə adından heç kimsə mənimlə əlaqə saxlamayıb, müsahibə götürməyib. Məlum yazıda istifadə olunan fikirlər bu ilin Yanvar ayında mənim "Üç nöqtə" verilmiş müsahibəm tamamilə kontekstdən çıxarılaraq və demədiyim cümlələr əlavə edilərək yazıya daxil edilib. Maraqlıdır ki, jurnalist mənə zəng edən zamanı yazını "Üç Nöqtə" qəzeti üçün hazırlandığını desə də, 8 ay sonra OCCRP-yə tamamilə kontekstdən çıxarılaraq və demədiyim cümlələr əlavələr edilərək verilib., Meydan TV sudan quru çıxmaq üçün müsahibənin bir ay öncə götürüldüyünü və guya yerli qəzetin adının qeyd edilmədiyini uydurmasına baxmayaraq müsahibəni hazırlayan jurnalist etiraf edir ki, müsahibə "Üç Nöqtə” qəzeti üçün bu ilin əvvəlində götürülüb. Bu da Meydan TV-nin qərəzini açıq şəkildə ortaya qoyur. Amma ən ciddi qərəz, təbii ki, mənim adımdan "cümlələrin” uydurulmaqla ölkəmizə qarşı "qara piar” kampaniyası aparmaqdır.
- Vüqar müəllim, köhnə müsahibə yayımlanandan sonra Meydan TV tələm-tələsik yazıdakı uydurma abzaslardan birini çıxartdı. Amma məqalədə başqa "fikirlər” də var ki, Sizin köhnə müsahibənizdə yoxdur. Bu onu göstərmirmi, bu təşkilatın fəaliyyəti tamamilə ölkəmizə qarşı qərəz üzərində qurulub?
- Əvvəlla, "Üç Nöqtə" qəzetinin əməkdaşı ilə söhbət zamanı mənə bildirdi ki həmin uydurma abazsı mənim fikirlərim kimi o təqdim etməyib. Deməli, OCCRP "qara piar” mexanizmini işə salaraq özündən cümlələr uydurub. Məsələnin maraqlı tərəfi ondan ibarətdir ki, yerli mətbuat üçün götürülən müsahibə tamamilə dəyişdirilərək, xeyli müddət sonra fərqli bir ünvana göndərilib. Məsələn, yazıda qeyd olunur ki, guya mən demişəm ki, "Azərbaycanda keçirilən tenderlərin böyük əksəriyyəti rəsmi xarakter daşıyır, ona görə ki, iştirak edən şirkətlərin əksəriyyəti bir-biri ilə sıx əlaqədədirlər. O, dövlət orqanlarının tenderin digər iştirakçılarının adlarının açıqlamamasının səbəbini də bunda görür". Belə bir fikir olmayıb. Həmçinin müsahibəyə qulaq asaraq müəyyənləşdirmək olar ki, söhbət zamanı Azərbaycan tenderlərin formal keçirilməsi və hökumətin tenderlərə münasibəti ilə bağlı bir dənə olsun söz də işlədilməyib. Hətta jurnalist də bəyan edir ki, bu cümlələr OCCRP tərəfindən əlavə edilib. Bu fakt onu göstərir ki, OCCRP araşdırma aparan zaman istədikləri və arzuladıqları son nəticəni əldə etmək, öz fikirlərini gücləndirmək üçün mənim fikirlərimin belə təhrifləri ilə məşğul olublar. Bu bir daha təsdiq edir ki, OCCRP-nin məqsədi doğru və qərəzsiz araşdırma aparmaq deyil, sadəcə, hər addımbaşı Azərbaycanı tənqid etməkdir. Bu ifşa olunanca isə Meydan TV tələm-tələsik həmin abzası saytdan yığışdırdı. Bu məqalədə yeganə uydurma fakt deyil. Məqaləyə havadan götürülən cümlələr əlavə edilməklə yanaşı, eyni zamanda fikirlər kontekstdən çıxarılaraq təqdim olunur. Məsələn, yerli mətbuatla söhbət zamanı mən tenderin nəticələrinin veb-səhifələrində yerləşdirməklə effektivliyin artırılmasını təklif etdiyim halda, bu kontekstdən çıxardılaraq, prosesin effektivliyi deyil, "prosesin şəffaflığından danışmağa imkan verməməsi" haqqında ifadə kimi təqdim olunub. Və ya mənim adımdan uydurulub ki, guya mən demişəm '100 min dollardan artıq tender verilməməldir” amma mənim tərəfimdən heç bir rəqəm səsləndirilməyib. Mən adımdan "fikirlər” haradan götürülüb? Kim uydurub? OCCRP əməkdaşları "qara piar” ustalarına çevriliblər artıq. Başqların adından "fikirlər” uydurmaqla dövlətə qarşı "qara piar” kampaniyası aparmağa öyrəşiblər. Təbii ki, bu bir daha təsdiq edir ki, OCCRP məqsədi obyektiv araşdırma deyil, daha çox qərəzli "qara piar” kampaniyası aparmaqdır.
- OCCRP ifşa olunduğunu görüncə Sizə qarşı xaricdə kampaniyaya başlayıb. Bu təşkilatın primitiv metodlardan istifadə edərək qərəzli "qara piar” kampaniyası apardığını göstərmirmi?
- OCCRP ifşa edilib. Bu birmənali şəkildə hamı tərəfindən qəbul edilir. İfşa olunduğunu gördüyü üçün tələsik və deyərdim çaşqın addımlar atırlar. Guya mənə qarşı kampaniyaya başlayıblar. Təbii ki, biz beynəlxalq arenada da əsaslandırılmış şəkildə cavablarını verib, fikirlərimizi tamamən arqumentləşdiririk. Çünki son hadisə onların ölkəmizə qarşı qərəzini ifşa edib. Cavab verə bilmirlər ki, "araşdırmaya" mənim adımdan uydurma fikirlər necə daxil edilib. Məqsəd bəllidir: ölkəyə qarşı qərəzli "qara piar" aparmaq. Amma bu dəfə, yumşaq desək, ilişdilər. Son hadisədən sonra OCCRP nüfuzuna ciddi zərbə dəydiyini başa düşür, amma artıq gecdir. Azərbaycana qarşı aparılan qərəzli siyasət nə zamansa ifşa edilməli idi. İSİM və mən hər zaman Azərbaycan qarşı "qara piar” kampaniyaları aparalanlara qarşı ciddi mübarizə aparmışıq. Belə qurumların təhdidlərinə baxmayaraq bu fəaliyyətimiz beynəlxalq arenada da hər zaman davam etdiriləcək.
- Vüqar müəllim, bu fakt sözügedən qurumun əvvəlki araşdırmalarını şübhə altına almağa əsas yaradırmı?
- Sözügedən şəbəkənin Azərbaycanla bağlı öncələr də "araşdımaları” olub. Bu insident real durumu və marağı ortalığa qoydu. Məqalədə mənə aid sitat kimi təqdim edilən fikir və cümlələr jurnalist təxəyyülü məhsulundan başqa bir şey deyil. Jurnalist-araşdırmaçı öz təxəyyülünün gücünə qüvvət verərək fərqli müsahibəni əsas gətirərək, İSİM və onun rəhbəri adından istədiyi məzmunu öz araşdırmasına əlavə edir, ictimailəşdirir. Araşdırma zamanı edilən belə səhvlər ümumilikdə ‘Organized Crime and Corruption Report Project (OCCRP)’ əməkdaşlarının araşdırma aparmaq qabiliyyətlərinin və onların əvvəlki araşdırmalarının keyfiyyətini ciddi şübhə altına almağa imkan verir. Bütün bunlardan əlavə, məqalənin orijinal ünvanı kimi göstərilən OCCRP veb-səhifəsində müəllifin kim olması barəsində heç bir qeyd yoxdur. Müəllifin olmaması beynəlxalq araşdırma üçün çox ciddi bir qüsurdur. Jurnalistikanın, xüsusilə də araşdırmaçı-jurnalistikanın əsas prinsiplərindən biri də şəffaflıqdır. Müəllifin göstərilməməsi bu prinsipin ciddi olaraq pozulması deməkdir. İctimaiyyət nümayəndəsi olaraq, biz ifadə edilən fikirlərin kimə məxsus olmasını bilməyə borcluyuq. Həmçinin məqalənin altında müəllifin adının olması ümumilikdə bu sirli araşdırmaçı-jurnalistin məsuliyyətini artırardı. Həmin qurum buna ciddi fikir verməli idi. Təkrar edirik, belə səhvlər ümumilikdə bu təşkilatın bütün araşdırmalarının düzgünlüyünü və dəqiqliyini şübhə altına alır. Belə "araşdırmalar” nəticəsində əldə edilən "faktlara” necə inanmaq olar?
- Artıq ifşa edilən "qara piarçıların” ölkəmizə qərəzli kampaniyaları və son olaylar fonunda növbəti addımlarınız nədən ibarət olacaq?
- Biz etik jurnalistika və araşdırma prinsiplərini nəzərə alaraq OCCRP qarşısında 5 şərt irəli sürmüşük. Şərtlər yerinə yetirilmədiyi halda məhkəməyə müraciət edəcəyik. Mənim adından uydurulan, heç bir yerdə söyləmədiyi və 4 gün saytlarda saxlanılan və hətta yazılı mətbuatda çap edilən, Azərbaycanın əlehinə "qara piar” olan böyük abzas OCCRP-nin yalanları üzə çıxandan sonra tələm-tələsik özünün və Meydan TV-nin saytlarından yığışdırılsa da onun adından istifadə edildiyi üçün rəsmi üzr istənilməlidir. Mənim hətta 8 ay öncə "Üç Nöqtə” qəzeti adından götürülən müsahibədə heç bir rəqəm səsləmədiyi halda "100 min dollar” ifadəli uydurma cümlə "araşdırmadan” çıxarılsın və ictimai təkzib verilməlidir. Tenderlərin elektron qeydiyyatı ilə bağlı mənim adından uydurulan və İSİM rəhbərinin dilindən heç zaman səslənməyən "əks halda şəffaflıqdan söhbət gedə bilməz” cümləsi "araşdırmadan” çıxarılsın və ictimai təkzib verilməlidir. "Araşdırmada” tamamilə dəyişdirilərək, uydurma "qara piar” cümlələri ilə bəzədilmiş müsahibənin bir ay öncə deyil, məhz bu ilin əvvəlində özünü " Üç Nöqtə” qəzetinin əməkdaşı kimi təqdim edən jurnalist tərəfindən götürüldüyü ictimai qeyd edilməlidir. İSİM və onun rəhbərinə qarşı sosial şəbəkələrdə, xüsusən də "Twitter”də aparılan qərəzli "qara piar” kampaniyasına dərhal son qoyulmalıdır. Jurnalistika, etik və hüquqi prinisplərə uyğun olaraq OCCRP-nin təkzibindən sonra həmin "araşdırma”nı yayan yerli mətbuat orqanlarında da oxşar təkziblərin verilməsi təmin edilməlidir. Şərtləri yerinə yetirlmədiyi halda İSİM beynəlxalq məhkəməyə müraciət edərək əsassız "qara piar araşdırımasının” yığışdırılması və ictimai təkzibin verilməsinə çalışacaq.