- Vardevanyanın etirafı göstərir ki, Ermənistan daxilində Azərbaycanla sülhə qarşı müqavimət var
Ermənistan parlamentinin vitse-spikeri Aram Vardevanyanın Azərbaycanla bağlı məsələlərdə hakimiyyətin guya “yumşaq” mövqe tutmasını tənqid etməsi İrəvanın daxilində sülh gündəminə münasibətdə ciddi fikir ayrılıqlarının qaldığını göstərir. Vardevanyanın KTMT və Belarusla münasibətlərdə hakimiyyətin sərt ritorikasını Azərbaycanla müqayisə etməsi isə əslində Ermənistanın daxili siyasi mübarizəsinin xarici siyasətə necə daşındığını nümayiş etdirir.
Vardevanyan bir tərəfdən Azərbaycanla sülh gündəminin prioritet olduğunu etiraf edir, digər tərəfdən isə Bakı ilə bağlı məsələlərdə daha “emosional və sərt” münasibət tələb edir. Bu yanaşma özlüyündə ziddiyyətlidir. Çünki sülh prosesi ilə paralel şəkildə qarşı tərəfə qarşı emosional və qarşıdurma yaradan ritorikanın gücləndirilməsi davamlı normallaşmaya xidmət etmir.
Xüsusilə diqqətçəkən məqam Vardevanyanın Gəncəsər məsələsini təqdim etmə tərzidir. O, Azərbaycanın Gəncəsərlə bağlı mövqeyini Ermənistanın maraqlarına qarşı yönəlmiş addım kimi təqdim etməyə çalışır. Halbuki Azərbaycan tərəfinin yanaşması tarixi və mədəni irslə bağlıdır.
Sentyabrın 12-də Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi, Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələri ilə birlikdə Ağdərə rayonunun Vəngli kəndində yerləşən Gəncəsər Monastır Kompleksinə və Kəlbəcər rayonunun Vəng kəndində yerləşən Xudavəng Monastır Kompleksinə səfər edib. Səfərdə 58 ölkə və 9 beynəlxalq təşkilatı təmsil edən təxminən 150 nümayəndə iştirak edib.
Azərbaycan tərəfi Gəncəsər və Xudavəngi Qafqaz Albaniyasının qədim xristian irsi kontekstində təqdim edir. Bu yanaşma müasir siyasi sərhədlərdən və cari siyasi proseslərdən daha qədim tarixi-mədəni irsə əsaslanır. Buna görə də həmin abidələrlə bağlı Azərbaycanın mövqeyini avtomatik olaraq Ermənistan əleyhinə siyasi addım kimi təqdim etmək tarixi irs məsələsini siyasiləşdirmək cəhdidir.
Burada Ermənistan müxalifətinin başqa bir ziddiyyətli mövqeyi də üzə çıxır. Vardevanyan hakimiyyəti Azərbaycana qarşı kifayət qədər sərt davranmamaqda ittiham edir. Eyni zamanda Ermənistan hakimiyyətinin sülh gündəliyini prioritet elan etməsini də qəbul edir. Əgər məqsəd Azərbaycanla yekun sülh və münasibətlərin normallaşdırılmasıdırsa, o zaman hər tarixi və siyasi məsələni yeni qarşıdurma predmetinə çevirmək bu məqsədlə uzlaşmır.
Vardevanyanın “Müstəqillik Bəyannamənizi dəyişməlisiniz deyəndə niyə eyni qəzəb yaranmır?” sualı isə Ermənistan daxilində sülh prosesinin ən həssas məqamlarından birinə işarə edir. Azərbaycan tərəfinin Ermənistanın hüquqi sənədlərində Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının aradan qaldırılması məsələsini gündəmə gətirməsi iki ölkə arasında davamlı sülhün hüquqi əsaslarının formalaşdırılması ilə bağlıdır.
Başqa sözlə, Bakı üçün əsas məsələ Ermənistanın hansı siyasi sənədi necə adlandırması deyil, həmin sənədlərdə Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının olub-olmamasıdır. Əgər Ermənistan Azərbaycanla qarşılıqlı ərazi bütövlüyünün tanınmasına əsaslanan davamlı sülh istəyirsə, bu prinsip hüquqi və siyasi sənədlərdə də öz əksini tapmalıdır.
Vardevanyanın Azərbaycanı KTMT və Belarusla müqayisə etməsi də məntiqi baxımdan əsaslı görünmür. Ermənistanın KTMT və Belarusla münasibətlərində yaranmış siyasi problemlərlə Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin gündəliyi eyni deyil. Bakı ilə İrəvan arasındakı əsas məsələlər uzun illər davam etmiş münaqişənin nəticələrinin aradan qaldırılması, sərhədlərin delimitasiyası, qarşılıqlı ərazi bütövlüyünün tanınması, kommunikasiyaların açılması və yekun sülhün hüquqi təminatıdır.
Bu baxımdan Vardevanyanın “niyə Azərbaycana qarşı eyni qəzəb yoxdur?” sualı əslində başqa bir sual doğurur: Ermənistanın siyasi qüvvələri sülh prosesini davam etdirmək istəyirlər, yoxsa Azərbaycanla bağlı emosional qarşıdurmanı daxili siyasi mübarizənin əsas alətlərindən biri kimi saxlamaq istəyirlər?
Azərbaycan baxımından isə əsas məsələ Ermənistan daxilindəki siyasi polemikaya emosional cavab vermək deyil. Bakı öz mövqeyini faktlar, beynəlxalq hüquq və tarixi-mədəni əsaslar üzərində davam etdirməlidir. Gəncəsər və Xudavənglə bağlı diplomatik korpus nümayəndələrinin iştirakı ilə keçirilən səfər də bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Azərbaycan öz mövqeyini yalnız Ermənistan ictimaiyyətinə deyil, beynəlxalq diplomatik dairələrə də birbaşa təqdim edir.
Nəticə etibarilə Vardevanyanın açıqlaması Azərbaycanın mövqeyini zəiflədən arqumentdən daha çox, Ermənistan daxilində sülh prosesinin hansı siyasi müqavimətlə üzləşdiyini göstərən nümunədir. Ermənistan hakimiyyəti sülh gündəliyini davam etdirmək niyyətindədirsə, müxalifətin Azərbaycanla bağlı daha sərt və emosional ritorikası bu prosesə əlavə təzyiq yaradır.
Azərbaycan üçün isə prinsip dəyişmir: sülh qarşılıqlı ərazi bütövlüyünün tanınmasına, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsinə, ərazi iddialarının hüquqi müstəvidə aradan qaldırılmasına və tarixi məsələlərin siyasi manipulyasiya predmetinə çevrilməməsinə əsaslanmalıdır. Bu çərçivədən kənara çıxan ritorika isə istər hakimiyyətdən, istərsə də müxalifətdən gəlməsindən asılı olmayaraq, regionda davamlı sülhün formalaşmasına xidmət etmir.
