Türkiyənin enerji sektorunda TANAP və Türk Axını kimi nəhəng layihələrə dəstək verməsi və Rusiya ilə müqavilə imzalaması Avropanı pis vəziyyətə salıb. Rus qazının Türkiyə vasitəsilə bazara çıxarılmasından narahat olan Qərb qaza olan tələbatını təmin etmək üçün alternativ yollar axtarmağa başlayıb. Xilaskar kimi Misiri seçən Avropa şirkətləri Süveyş kanalından gəmilərlə Misirə, oradan da Avropaya nəql olunacaq Səudiyyə Ərəbistan qazını almağa zəmanət verdiklərini açıqlayıblar.
Məsələni şərh edən ekspertlər isə Misirdən nəql olunaraq Avropaya gətiriləcək təbii qaz layihəsinin həm riskli olacağı, həm də baha başa gələcəyi fikrindədirlər.
Bununla bağlı "Şərq”ə danışan neft-qaz məsələləri üzrə ekspert Zəfər Vəliyev deyib ki, Putinin Türkiyəyə səfərindən sonra Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında müəyyən dəyişikliklər müşahidə olunub: "Rusiyanın Qara dənizin dibi ilə Avropaya çəkəcəyi Cənub axını layihəsindən imtina etməsi Avropanın qaz nəqli sistemini məcburi dəyişdirib. Bildiyimiz kimi, Avropaya iki ölkədən böyük miqdarda qaz daxil olur ki, bunlardan da biri Ukraynadır. Rusiyanın "Qazprom” şirkətinin Avropaya ixrac etdiyi qazın böyük miqdarı məhz Ukrayna üzərindən gedir. İndi Rusiya öz qazının müəyyən bir hissəsini Türkiyə üzərindən Avropaya yönləndirməyi planlaşdırır. Bu isə Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına heç bir problem yaratmır. Çünki Türkiyə etibarlı tərəfdaş və siyasi cəhətdən sadiq dövlətdir. Hesab edirəm ki, Türkiyə ərazisindən qaz kəmərlərinin çəkilməsi Avropa dövlətlərinə sərf edir”. Ekspertin sözlərinə görə, məsələnin problemli tərəfi odur ki, Qərb dövlətləri Türkiyənin potensial enerji şəbəkəsinə çevrilməsini istəmir: "Putinin Türkiyəyə səfərindən sonra yeni qaz axını layihəsi gündəmə gəldi. Həmin layihəyə əsasən kəmərdən nəql edilən qaz 63 milyard kubmetr olacaq. Bunun 13 milyard kubmetri Türkiyənin daxili tələbatının ödənilməsinə, 50 milyard kubmetri isə Avropa dövlətlərinin ehtiyacına sərf olunacaq. Türkiyə-Yunanıstan sərhəddində yaradılan qaz satış mərkəzinə gətirilən qaz son məntəqədən Avropaya yönləndiriləcək”.
Z.Vəliyev Avropanı qazla təmin edən ikinci ən böyük ölkənin İspaniya olduğunu deyib: "Əgər Avropa dövlətləri yaxın gələcəkdə qaza olan tələbatlarını ödəmək istəyirlərsə, şaxələnmiş ixrac və idxal kəmərlərinə üstünlük verməlidirlər. Ərəb ölkələrindən, konkret olaraq Əlcəzairdən gələn qazın böyük bir hissəsi İspaniya ərazisinə çıxarılır. İkinci bir kəmər isə Liviyadan gəlir. Məsələ burasındadır ki, Avropa dövlətləri qazın qiymətinə və keyfiyyətinə ciddi önəm verirlər. Ərəb ölkələrindən gedən kəmərlərin, əsasən də Şimali Afrika ölkələrindən Avropaya yönələn qaz kəmərlərinin məhsuldarlığı çox aşağıdır. Ona görə də Aralıq dənizinin dibi ilə yeni qaz kəmərlərinin çəkilməsinə böyük ehtiyac var. Hələlik Avropa ölkələri daha zəngin qaz qaynağı olan dövlətlərlə danışıqlar aparmağı daha məqbul hesab edirlər”. Ekspertin fikrincə, Misir böyük qaz ehtiyatına malik deyil. Digər ərəb ölkələrinin də Avropanın qaz ehtiyatını ödəmək gücü yoxdur: "Avropanın bir ildə qaza olan tələbatı 468 milyard kubmetrdir. Qərb üçün ən məqbul variant Azərbaycan, Türkmənistan, İran və Rusiya qazıdır. Rusiyanın "Qazprom” şirkəti keçən il Avropaya 189 milyard kubmetr qaz ixrac edib. Ancaq ərəb ölkələrindən nəql edilən ümumi qaz 40 milyard kubmetrdən çox deyil”.
Z.Vəliyev deyib ki, Səudiyyə Ərəbistan neft ölkəsidir, orada qaz yoxdur: "Səudiyyə Ərəbistanı Suriyadakı vəziyyəti öz xeyrinə dəyişmək istəyir. Çalışır ki, Qatardan ixrac olunan qaz Səudiyyə Ərəbistanı üzərindən Avropaya yönəldilsin. Çünki Fars körfəzində iki potensial qaz ixrac edən dövlət var. Biri Qatar, digəri isə isə İrandır”.
İsmayıl
