- Bundan sonra hədəf vətəndaşın hər gün hiss etdiyi, şəffaf, çevik və müasir dövlət idarəçiliyi modelini formalaşdırmaq olmalıdır
Azərbaycanın BMT-nin Elektron Hökumətin İnkişafı İndeksi üzrə dünya reytinqində 74-cü yerdən 38-ci pilləyə yüksəlməsi ölkənin rəqəmsal transformasiya siyasətində mühüm nəticədir. Cəmi iki il ərzində 36 pillə irəliləyiş Azərbaycanın rəqəmsal idarəetmə sahəsində ciddi inkişaf yolu keçdiyini göstərir. Lakin bu nailiyyətin əsl əhəmiyyəti yalnız beynəlxalq reytinqdə mövqeyin yaxşılaşması ilə məhdudlaşmır. Əsas məsələ əldə olunan nəticələrin dövlət idarəçiliyinin səmərəliliyinə, iqtisadi inkişafa və vətəndaşların gündəlik həyatına necə təsir etməsidir.
Azərbaycanın EHİİ göstəricisinin 0,7607-dən 0,8847-yə yüksəlməsi rəqəmsal xidmətlərin inkişafında nəzərəçarpan irəliləyişdən xəbər verir. Ölkəmizin Avstriya, Yaponiya, Kanada və İsrail kimi dövlətlərlə eyni V3 altqrupunda yer alması isə beynəlxalq rəqəmsal inkişaf müstəvisində Azərbaycanın mövqeyinin gücləndiyini göstərir.
Rəqəmsal idarəetmədə yeni mərhələ
Bu nəticənin arxasında dayanan əsas amillərdən biri dövlət xidmətlərinin vahid rəqəmsal müstəvidə birləşdirilməsidir. Xüsusilə “mygov” platforması vasitəsilə müxtəlif dövlət qurumlarının xidmətlərinin vahid məkanda təqdim edilməsi vətəndaşların dövlət orqanları ilə münasibətlərini asanlaşdırır. “digital.bridge” platforması üzərindən qurumlararası məlumat mübadiləsinin genişləndirilməsi, elektron sənəd dövriyyəsi və “Kağızsız hökumət” prinsipinin tətbiqi isə idarəetmədə çevikliyi artıran mühüm vasitələrdir.
Diqqətçəkən məqamlardan biri Azərbaycanın onlayn dövlət xidmətləri üzrə əldə etdiyi nəticədir. BMT-nin hesabatına əsasən, ölkəmiz bu istiqamətdə 56 pillə irəliləyərək 67-ci yerdən 11-ci mövqeyə yüksəlib. İnstitusional çərçivə altindeksində birinci, xidmətlərin təqdim edilməsi üzrə isə dünyada 10-cu yeri tutması rəqəmsal dövlət quruculuğunda sistemli yanaşmanın nəticəsidir. Hətta bu göstəricilərdə Azərbaycanın bir sıra inkişaf etmiş Qərb ölkələrini geridə qoyması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Ancaq burada mühüm bir məqamı nəzərdən qaçırmaq olmaz: rəqəmsal inkişaf yalnız elektron xidmətlərin sayının artması demək deyil. Əsl rəqəmsal transformasiya dövlət idarəçiliyinin fəlsəfəsinin dəyişməsini, bürokratik prosedurların azalmasını, məlumatların təhlükəsizliyini və qərarların daha operativ qəbul edilməsini tələb edir.
Məsələn, vətəndaş hər hansı arayışı əldə etmək üçün bir neçə dövlət qurumuna müraciət etməməli, eyni məlumatı dəfələrlə təqdim etməməlidir. Dövlət qurumları arasında inteqrasiya elə səviyyəyə çatmalıdır ki, zəruri məlumatlar vətəndaşdan deyil, müvafiq informasiya sistemlərindən əldə olunsun. Bu, həm vaxt itkisinin, həm də inzibati maneələrin qarşısını alar.
Süni intellekt və rəqəmsal suverenlik məsələsi
Növbəti mərhələdə Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri süni intellekt texnologiyalarının dövlət idarəçiliyinə daha geniş tətbiqidir. BMT-nin 2026-cı il hesabatında da rəqəmsal hökumətdən süni intellekt əsaslı, vətəndaşların ehtiyaclarını əvvəlcədən müəyyənləşdirə bilən idarəetmə modelinə keçid xüsusi diqqət mərkəzindədir.
Bu baxımdan Azərbaycanın rəqəmsal transformasiya strategiyası yalnız mövcud xidmətlərin elektronlaşdırılması ilə kifayətlənməməlidir. Süni intellekt vasitəsilə sosial xidmətlərə ehtiyacın proqnozlaşdırılması, iqtisadi proseslərin təhlili, şəhər təsərrüfatının idarə olunması, səhiyyə və təhsil sistemlərində məlumat əsaslı qərarların verilməsi yeni imkanlar yaradacaq.
Digər tərəfdən, rəqəmsallaşma kibertəhlükəsizlik və məlumat suverenliyi məsələlərini də ön plana çıxarır. Dövlətin rəqəmsal infrastrukturu genişləndikcə informasiya sistemlərinin xarici müdaxilələrdən qorunması, şəxsi məlumatların məxfiliyinin təmin edilməsi və kritik rəqəmsal resursların etibarlı idarə olunması strateji əhəmiyyət qazanır.
Burada insan kapitalı məsələsi də xüsusi yer tutur. Çünki ən müasir texnologiyaların tətbiqi belə, onları idarə edə biləcək peşəkar kadrlar olmadan gözlənilən nəticəni verməyəcək. BMT indeksində Azərbaycanın insan kapitalı göstəricisinin 0,8067 olması bu istiqamətdə inkişaf üçün əlavə imkanların mövcudluğunu göstərir. Rəqəmsal savadlılığın artırılması, İT mütəxəssislərinin hazırlanması və gənclərin innovasiya ekosisteminə cəlb edilməsi növbəti mərhələnin prioritetləri olmalıdır.
Əsas nəticə vətəndaş məmnunluğunda ölçüləcək
Bütün bunlarla yanaşı, beynəlxalq reytinqdə 36 pillə irəliləmək böyük nailiyyət olsa da, bu göstəricinin real dəyəri gündəlik həyatda hiss edilməlidir. Vətəndaş dövlət xidmətindən daha az vaxt sərf etməklə yararlanırmı? Sahibkarın sənədləşmə və icazə prosedurları sadələşirmi? Dövlət qurumlarında şəffaflıq və hesabatlılıq artırmı? Rəqəmsal xidmətlər regionlarda yaşayan, yaşlı vətəndaşlar və xüsusi ehtiyacları olan şəxslər üçün də əlçatandırmı?
Bunlar rəqəmsal transformasiyanın həqiqi uğurunu müəyyənləşdirən əsas suallardır. BMT-nin öz hesabatında da rəqəmsal xidmətlərin inkişafı ilə yanaşı, onların əlçatanlığı, inklüzivliyi və vətəndaşların etimadının qorunması vacib şərtlər kimi vurğulanır.
Azərbaycanın 38-ci pilləyə yüksəlməsi ölkənin rəqəmsal dövlət quruculuğunda ciddi potensiala malik olduğunu təsdiqləyir. İndi əsas məsələ bu potensialı daha keyfiyyətli idarəetmə modelinə çevirməkdir. Çünki rəqəmsal dövlətin gücü təkcə texnologiyaların müasirliyi ilə deyil, həmin texnologiyaların insanlara yaratdığı rahatlıq, iqtisadiyyata verdiyi töhfə və dövlət-vətəndaş münasibətlərində formalaşdırdığı etimadla ölçülür.
Beləliklə, 36 pilləlik yüksəliş Azərbaycanın rəqəmsal inkişafında mühüm mərhələdir. Bundan sonra hədəf vətəndaşın hər gün hiss etdiyi, şəffaf, çevik və müasir dövlət idarəçiliyi modelini formalaşdırmaq olmalıdır.