İtlərin güclü qoxubilmə qabiliyyəti onlara insanlarda, heyvanlarda və hətta bitkilərdə bəzi xəstəliklərin əlamətlərini aşkar etməyə imkan verir. Araşdırmalar göstərir ki, xüsusi təlim keçmiş itlər xərçəng, bakterial infeksiyalar, COVID-19 və digər sağlamlıq problemlərini qoxu vasitəsilə müəyyən edə bilirlər.
Sherg.az xəbər verir ki, klinik tədqiqatları qiymətləndirən heyvan rifahı üzrə mütəxəssis Kortni Dayql və həmkarlarının apardığı meta-analizdə itlərin xəstəlikləri aşkar etmək qabiliyyəti ilə bağlı 58 elmi araşdırma təhlil olunub.
Nəticələrə görə, itlər əksər sınaqlarda yüksək göstəricilər nümayiş etdiriblər. Onların xəstə və sağlam nümunələri fərqləndirmə, xəstəliyi aşkar etmə və ümumi dəqiqlik göstəricilərinin medianı 90 faizdən yüksək olub. Bununla belə, nəticələr tədqiqatların aparılma üsulundan və yoxlanılan xəstəliyin növündən asılı olaraq dəyişib.
Xərçəngi və infeksiyaları daha yaxşı müəyyən edirlər
Araşdırmalarda itlərin xüsusilə ağciyər və prostat xərçəngini, eləcə də bakterial infeksiyaları aşkar etmək imkanları öyrənilib. Məlum olub ki, bu xəstəliklərin müəyyən edilməsində nəticələr epilepsiya tutmaları, yuxu apnesi və diabet kimi xroniki sağlamlıq problemləri ilə müqayisədə daha uğurludur.
Mütəxəssislər bunun səbəblərindən birinin itlərin konkret şəxsin qoxusuna uyğun təlim keçməsi olduğunu bildirirlər. Belə itlər tanımadıqları insanların nümunələrini yoxlayarkən əvvəlki dəqiqliklərini qoruya saxlaya bilməyə bilərlər.
İtlər tibbi müayinələrdə köməkçi vasitəyə çevrilə bilər
Tədqiqatçılara görə, itlər laboratoriya müayinələrinin vaxt və maliyyə baxımından əlçatan olmadığı şəraitdə ilkin yoxlama vasitəsi kimi faydalıdır. Onlar çoxsaylı nümunələri qısa müddətdə yoxlayaraq əlavə laborator müayinəyə ehtiyacı olan şəxsləri müəyyənləşdirməyə kömək edir.
Alimlər bu imkanı heyvan sağlamlığı sahəsində də araşdırırlar. Belə ki, itlərin iribuynuzlu mal-qarada geniş yayılmış tənəffüs xəstəliklərini qoxu ilə müəyyən edə bilməsi yoxlanılıb. İlkin təlimlərdə müəyyən uğurlar əldə olunsa da, real şəraitdə aparılan sınaqların nəticələri təsadüfi göstəricilərdən yalnız bir qədər yüksək olub.
Hələ əlavə araşdırmalara ehtiyac var
Mütəxəssislər itlərin xəstəlikləri qoxu vasitəsilə müəyyən etmək potensialının ümidverici olduğunu, lakin bu üsulun tibbi praktikada geniş tətbiqi üçün əlavə araşdırmaların vacibliyini vurğulayırlar.
Hazırda əldə olunan nəticələrin böyük hissəsi laboratoriya şəraitində aparılan sınaqlara əsaslanır. Buna görə də itlərin real həyatda xəstəliklərin ilkin aşkarlanmasında nə dərəcədə etibarlı olacağını müəyyənləşdirmək üçün daha geniş tədqiqatlar tələb olunur.
Alimlərin qənaətinə görə, xüsusi təlim keçmiş itlər gələcəkdə həm insan, həm də baytarlıq təbabətində ilkin müayinələrə kömək edə bilərlər. Bununla belə, onların fəaliyyəti həkim müayinəsini və laborator diaqnostikanı əvəz etmir.
